Autorka: Edyta Ruta
Co naprawdę wspiera młodą osobę w kryzysie psychicznym – terapia, farmakologia, rozmowa? Coraz częściej mówi się o potrzebie podejścia holistycznego, które łączy różne formy pomocy.
Jednak nadal rzadko doceniania jest rola bycia kreatywnym, twórczym oraz kontakt z kulturą w kontekście oddziaływań wspierających czy też budujących odporność. Na oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży w Szpitalu Pediatrycznym w Bielsku-Białej ta potrzeba jest dobrze rozumiana – dlatego, we współpracy z Fundacją Pasmo i Stowarzyszeniem Majsterkownia, młodzi pacjenci uczestniczą w warsztatach rzemieślniczych, które stają się ważnym elementem procesu zdrowienia. Mają możliwość poczucia się sprawcami czegoś, co będzie służyć innym istotom.
Jednym z efektów tych działań są budki dla wolno żyjących kotów, jednak nie sam rezultat jest tu najważniejszy. Warsztaty stanowią część programu „Sztuka w szpitalu”, opartego na włączaniu kultury i działań kreatywnych do przestrzeni opieki zdrowotnej. W tym wypadku istotne jest zaangażowanie twórcze i aktywne w działanie kreatywne – coś, co można wykonać własnymi rękami, zobaczyć efekt i poczuć sens. Jak podkreślają terapeuci, „dla wielu pacjentów najważniejsze jest spróbowanie czegoś nowego – czegoś innego niż mają na co dzień”. W warunkach hospitalizacji, gdzie codzienność bywa powtarzalna, taka zmiana nabiera szczególnego znaczenia. „Możliwość działania i zobaczenia efektu swojej pracy wzmacnia ich wiarę we własne możliwości” – dodają.
To podejście znajduje potwierdzenie także w badaniach. Raport Światowej Organizacji Zdrowia1 z 2019 roku wskazuje, że uczestnictwo w działaniach artystycznych i twórczych może realnie wspierać zdrowie psychiczne – od redukcji napięcia po wzmacnianie poczucia sprawczości. W praktyce oddziału w Bielsku-Białej przekłada się to na konkretne obserwacje: „u niektórych uczestników widzimy zmniejszenie napięcia emocjonalnego oraz poprawę nastroju. Dzieci stają się bardziej skupione, uczą się dokładności i przestrzegania zasad” – relacjonują opiekunowie. Proces twórczy okazuje się więc nie tylko aktywnością, ale narzędziem regulacji emocji oraz wpływa na podwyższenie samooceny..
Dla uczestników pomocne jest to, że nie wszystko musi być nazwane słowami – tworzenie daje możliwość wyrażenia emocji bez konieczności mówienia o nich wprost. W ten sposób działanie staje się nie tylko formą aktywności, ale także sposobem komunikacji i przepracowywania doświadczeń.
Jednocześnie warsztaty tworzą przestrzeń budowania relacji. Praca w zespole uczy współpracy, komunikacji i odpowiedzialności za wspólne działanie. „Podczas zajęć dzieci chętnie sobie pomagają i z zaangażowaniem wykonują powierzone zadania” – zauważają terapeuci.
Program „Sztuka w szpitalu” wpisuje się w szerszy europejski trend włączania działań twórczych do systemu wsparcia zdrowia psychicznego. W wielu krajach – m.in. w Finlandii2 czy Wielkiej Brytanii3 – takie inicjatywy funkcjonują jako uzupełnienie terapii i często rozwijane są we współpracy z organizacjami pozarządowymi. To właśnie NGO-sy odgrywają tu istotną rolę: wprowadzają nowe metody pracy, łączą sektor kultury i zdrowia oraz tworzą programy odpowiadające na realne potrzeby uczestników. Chcemy, aby ta współpraca była czymś więcej niż działaniem projektowym i przełożyła się także na trwałość efektów. Wiemy, że dzieci często pytają o kolejne spotkania, a niektórzy chcą rozwijać te umiejętności także po zakończeniu hospitalizacji – komentuje Edyta Ruta, koordynatorka programu.
Warsztaty rzemieślnicze nie zastępują innych form terapii, ale stanowią ich ważne uzupełnienie. Jak podsumowują terapeuci, „wspierają całościowy rozwój psychiczny oraz społeczny pacjentów”. I choć zaczyna się od prostych działań – kawałka drewna i pracy rąk – ich znaczenie sięga znacznie dalej, pomagając młodym ludziom odzyskiwać poczucie sprawczości, sensu i kontaktu z innymi.
Zdjęcia z warsztatów w szpitalu pediatrycznym w Bielsku białej prowadzonych przez Piotra ze Stowarzyszenia Majsterkownia i Krisa z PASMA. fot. Kris Kaczmar.
- Daisy Fancourt, Saoirse Finn „What is the evidence on the role of the arts in improving health and well-being?” dla WHO ↩︎
- Edith Draxl „Handmade Wellbeing Handbook. Facilitating art and craft workshops for older people in care settings” opublikowany przez University of Helisinki ↩︎
- Deb Taylor „Social prescribing linked me to art which saved my life” dla NHS England ↩︎